Op vrijdag 6 maart gingen beleidsmakers, uitvoerders, gemeenten, maatschappelijke organisaties, wetenschappers en ervaringsdeskundigen in het prachtige Academiegebouw van de Universiteit Utrecht met elkaar in gesprek over de vraag wat goede asielopvang is. Aanleiding was de wetenschappelijke verkenning ‘Wat is goede asielopvang?’ die onderzoekers Sara Miellet, Ilse van Liempt, Karin Geuijen en Mariëlle Zill hadden uitgevoerd op verzoek van de Adviesraad Migratie. Het asieldebat gaat namelijk al jaren vooral over crises, noodoplossingen en een tekort aan opvangplekken. Er is te weinig aandacht voor de vraag hoe de asielopvang zo kan worden ingericht dat deze goed uitpakt voor asielzoekers en de samenleving.
Het was een rijke en inspirerende bijeenkomst. Ilse van Liempt en Karin Geuijen presenteerden de highlights van de verkenning. Zij schetsten vier belangrijke principes waar goede asielopvang op steunt: basisbehoeften en veiligheid, welzijn en ontwikkeling, inbedding in de buurt en betaalbaarheid. Hun boodschap: goede asielopvang is mogelijk en bestaat lokaal al. Maar de lange behandeltermijnen van asielaanvragen en de vele verhuizingen belemmeren dat mensen in de opvang echt kunnen meedoen vanaf dag één. Ook zijn bestaande lokale initiatieven versnipperd en worden ze vaak niet gemonitord en geëvalueerd. Er zijn wel lerende netwerken van gemeenten en maatschappelijke organisaties die pilots in eigen beheer organiseren, maar zij hebben structurele ondersteuning van het Rijk nodig.
Joeri Kapteijns van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) Karin Morren (ministerie van Justitie en Veiligheid) en Mark Boumans van Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) namen de verkenning in ontvangst en reageerden erop. Zij zagen in de verkenning veel aanknopingspunten voor hun werk en inzet. Ze benadrukten dat ‘we allemaal’ verantwoordelijk zijn voor goede asielbelang en benadrukten het belang van (politieke) stabiliteit en duurzame financiering. Alleen dan kan de noodopvang worden afgestoten en het aantal verhuizingen worden teruggebracht. En omdat iedereen nu ontzettend lang moet wachten op een beslissing op zijn asielaanvraag, is het niet zinvol een onderscheid te maken tussen zogenaamde ‘kansarme’ en ‘kansrijke’ asielaanvragen. Iedere asielzoeker moet direct aan de slag kunnen, anders gaan talenten en competenties verloren, waar de toekomst ook ligt.
Malik Khero Jirdo en Nasma Alshutfa vertelden over hun eigen ervaringen in de asielopvang. Zij riepen op de procedures te verkorten, omdat langdurige onzekerheid psychische problemen met zich meebrengt die lang doorwerken. Malik pleitte voor extra aandacht voor oudere asielzoekers, omdat velen van hen een geïsoleerd bestaan leiden - zeker als de opvanglocatie ver van de bewoonde wereld is neergezet. Nasma liet aan de hand van haar kunstproject ‘I am grateful?!’ de onzichtbare grenzen in de opvang zien. Zie hier de video: https://youtu.be/pHjaWQZrFVE
En dat fysieke ruimten kunnen veranderen, afhankelijk van je gemoedstoestand. Ze benadrukte dat asielzoekers geen medelijden nodig hebben, maar begrip voor wat het betekent om een vluchteling te zijn.
Volgens Lisa Westerveld (Tweede Kamerlid voor GroenLinks-PvdA) draait goede asielopvang vooral om goede wil, ook van politici, om het samen te doen. Volgens haar moet kennis van wetenschappers en adviesraden meer gebruikt worden in politiek Den Haag. Sjoerd Warmerdam (VWN) benadrukte dat lokale initiatieven zoals Thuis in Oss laten zien dat asielopvang prima georganiseerd kan worden met behoud van eigenaarschap van bewoners en sociaal-ruimtelijk ingebed in de buurt. Reguliere voorzieningen (zoals bijvoorbeeld een school, bibliotheek, of kinderopvang) zouden daarvoor moeten worden geïntegreerd in de opvanglocatie, zodat iedereen er gebruik van kan maken en mensen er elkaar kunnen ontmoeten. Jaco Dagevos van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) sloot zich daarbij aan. Volgens hem oogst je in de asielopvang wat je zaait. Hij pleitte voor participerende opvang, waarin geen barrières meer gelden om echt te kunnen meedoen.
Deelnemers in de zaal benadrukten dat zorgen van omwonenden serieus moeten worden genomen en dat het belangrijk is om tijdig, transparant en eerlijk over de komst van asielopvanglocaties te communiceren. Ook werd benadrukt dat het leren van de Nederlandse taal cruciaal is om sneller en duurzamer te kunnen meedoen in de samenleving. Tot slot werd nog geopperd om de opvang van asielzoekers veel nadrukkelijker te te linken aan de economische mogelijkheden van hun integratie in de arbeidsmarkt.
De voorzitter van de Adviesraad Migratie, Monique Kremer, sloot de bijeenkomst af. Zij riep op om de energie van de middag vast te houden, ook omdat er nog veel werk aan de winkel is. Vooral daar waar het inspraak en eigen regie van bewoners betreft. Minstens zo belangrijk is het om te investeren in communicatie met omwonenden en te blijven inzetten op meer ‘zichtbare wederkerigheid’ door ook hun participatie bij de opvang te bevorderen.
Beeld: © Adviesraad Migratie