Wist je dat ... er meer mensen ons land binnenkomen met de juiste papieren dan zonder?

Irreguliere aankomsten en irreguliere migratie: waar hebben we het dan over?

In het kort betekent irreguliere migratie dat mensen aankomen of verblijven in een land zonder te voldoen aan de geldende immigratieregels. Soms wordt dat 'illegaal' genoemd, maar dat is volgens ons niet de juiste term (zie daarvoor dit blog). Voorbeelden van irreguliere migratie zijn de hiervoor genoemde mensen die per boot aankomen en mensen die een landsgrens oversteken op een plek waar geen grenspost staat (beide voorbeelden worden geregistreerd als irreguliere binnenkomst). Ook kan bij een grenspost - zoals bij de paspoortcontrole op Schiphol - blijken dat iemand niet over de juiste papieren beschikt om toegelaten te worden (dit wordt geregistreerd als 'weigering'). Een irreguliere status kan ook ontstaan ná reguliere aankomst, bijvoorbeeld door een verlopen van een visum (‘overstaying’) of nadat een asielaanvraag is afgewezen.

Reguliere aankomst betekent dat iemand (wel) over de juiste papieren beschikt om toegelaten te worden tot het grondgebied van een land of regio (zoals de EU). Voorbeelden daarvan zijn als iemand een vergunning heeft om te komen werken, een visum heeft voor een familiebezoek of zonder visum voor korte tijd als vakantieganger kan komen. Iemand kan ook een reguliere verblijfstatus krijgen na irreguliere aankomst. Iemand krijgt dan  alsnog een verblijfsvergunning, bijvoorbeeld na inwilliging van een asielaanvraag.

Irreguliere migratie: lastig meetbaar, incomplete cijfers

Cijfers over irreguliere migratie zijn incompleet. Dat is inherent aan het fenomeen. Pogingen van mensen om de buitengrens van de EU over te steken op een andere plek dan bij een grenspost worden namelijk niet altijd ontdekt. Daarnaast  zitten er dubbelingen in de cijfers over irreguliere binnenkomsten. Dat is bijvoorbeeld het geval als iemand irregulier per boot aankomt in Griekenland, daarna over land doorreist over de Westelijke Balkan, en bij Kroatië opnieuw de EU irregulier binnenkomt. Eén persoon, twee irreguliere binnenkomsten. Ook worden irreguliere aankomsten in EU-lidstaten vanuit andere EU-lidstaten slechts in zeer beperkte mate ontdekt. EU-burgers mogen zich immers vrij bewegen binnen de EU. Daarom wordt er niet systematisch aan ‘binnengrenzen’ gecontroleerd wie die oversteekt. Er is ten slotte nauwelijks zicht op ‘overstaying’ na reguliere binnenkomst: dat is het geval als mensen toch blijven als hun visum is verlopen.   

Er zijn geen algemene cijfers beschikbaar over reguliere aankomsten. We kunnen alleen kijken naar afgegeven verblijfsvergunningen (>3 maanden geldig) en visa (<3 maanden geldig), en dat heeft beperkingen. Niet iedereen die een visum of verblijfsvergunning krijgt, reist daadwerkelijk (regulier) in. Vergunning- of visumverlening en de daaropvolgende aankomst kunnen bovendien in verschillende jaren vallen. Daarnaast is er nog een ‘onzichtbare’ (maar waarschijnlijk substantiële) groep reguliere reizigers: mensen die geen visum nodig hebben. Burgers uit landen zoals Canada, Japan, Chili en Australië zijn vrijgesteld van de visumplicht als zij korter dan 90 dagen in EU-lidstaten willen verblijven. Zij worden niet geregistreerd, dus daar zijn geen cijfers van. Die zullen er in de toekomst wel zijn omdat de EU eind 2026 een Europees reisinformatie- en -autorisatiesysteem invoert voor reizigers uit visumvrije landen.

Een extra complicerende factor is dat de cijfers over irreguliere en reguliere migratie voor een deel overlappen. Zo kunnen migranten die zijn geweigerd aan de grens of deze irregulier zijn overgestoken (geteld als irregulier) een asielaanvraag indienen. Als die asielaanvraag wordt ingewilligd, krijgen ze een verblijfsvergunning (geteld als regulier). Andersom kunnen, zoals eerder aangegeven, mensen ook op een reguliere manier, bijvoorbeeld met een visum, de EU binnenkomen, maar daarna irregulier worden, bijvoorbeeld door langer te blijven dan het visum toelaat (‘overstaying’).

Kortom, de beschikbare datasets om de omvang van irreguliere en reguliere migratie te kunnen duiden zijn niet compleet en er zitten nogal wat haken en ogen aan. We zullen dus, met alle beperkingen in ons achterhoofd, moeten werken met de data die wel beschikbaar zijn. We presenteren hieronder een aantal berekeningen voor het aandeel irreguliere migratie. We benadrukken dat het niet gaat om een exacte verhouding, maar om een indicatieve orde van grootte.

Tabel 1 toont het aandeel irreguliere aankomsten - voor zover we daar zicht op hebben - in de EU van het totaal aantal aankomsten (irregulier + regulier) in de EU in de periode 2023-2024 (de meest recente cijfers). Het gaat hierbij alleen om mensen van buiten de EU. De tabel toont het resultaat van drie verschillende berekeningen, waarbij het verschilt wie we meetellen bij reguliere aankomsten. Bij de eerste berekening hebben we alleen gekeken naar personen die komen voor langer dan drie maanden. Dan komt het aandeel irreguliere aankomsten uit op 11%. Bij de tweede berekening tellen we ook personen mee die komen met een visum voor kort verblijf. Dan komt de berekening uit op 3%.

Er is ook een andere methode om irreguliere migratie te duiden. Namelijk door te kijken naar welk deel van de personen dat op de grens is gecontroleerd, daadwerkelijk is tegengehouden. Tabel 2 laat dit zien. Daarbij kijken we naar iedereen (dus ook EU-burgers) die gecontroleerd is op drie verschillende plekken. Alle passagiers die aankomen met een vlucht van buiten de EU worden op de luchthaven (locatie 1) gecontroleerd. Van hen werd 0,04% geweigerd in de periode 2023-2024. Binnen de EU - of om preciezer te zijn het Schengengebied - mogen mensen vrij reizen. Toch worden er steeds vaker controles uitgevoerd binnen de vrije reiszone van Europa. Controles in het grensgebied (geen formele grenscontroles) waren er altijd al, maar (tijdelijke) herinvoering van formele grenscontroles komt nu steeds meer voor. Ook de Minister van Asiel en Migratie in het kabinet-Schoof voerde tijdelijke binnengrenscontroles in. Het aandeel personen dat werd geweigerd bij deze controles aan de grenzen met België en Duitsland (locatie 2) was 0,4% in 2025.

Irreguliere migratie: relatief klein aandeel ten opzichte van reguliere migratie

Hoewel de beschikbare cijfers verschillende fenomenen meten en met voorzichtigheid moeten worden gelezen, wijzen ze wel in dezelfde richting: geregistreerde irreguliere migratie- en reisbewegingen vormen een relatief klein aandeel ten opzichte van reguliere migratie- en reisbewegingen. Irreguliere migratie is een maatschappelijk vraagstuk. Het is belangrijk dat we het debat daarover voeren met kennis over en gebruikmaking van de beschikbare cijfers.